Το στιλ γονικότητας αναφέρεται σε ένα σύνολο συμπεριφορών που υιοθετεί, συνειδητά ή ασυνείδητα, κάθε γονιός στη σχέση με το παιδί του. Πρόκειται για καθημερινές πρακτικές που εκφράζονται με τη γλώσσα του σώματος, με λόγια και με πράξεις που υποδηλώνουν φροντίδα ή παραμέληση, αυστηρότητα ή επιτρεπτικότητα, υπερεμπλοκή ή αδιαφορία, τρυφερότητα και επικριτικότητα. Ο τρόπος που λειτουργεί ο γονιός σχετίζεται με τις στάσεις και τις πεποιθήσεις του, με τον τρόπο που επικοινωνεί και εκδηλώνει τα συναισθήματά του και με αξίες που διαμορφώνονται μέσα στο περιβάλλον που και ο ίδιος έχει μεγαλώσει. Οι συμπεριφορές αυτές ταξινομούνται σε 4 στυλ γονικής ανατροφής:
α) Το αυταρχικό στιλ γονικότητας. Ο γονιός που ακολουθεί το αυταρχικό στυλ ανατροφής είναι άκαμπτος και ανελαστικός, επιβάλλει κανόνες χωρίς να τους εξηγεί, είναι επικριτικός και δεν δείχνει εύκολα την στοργή του προς το παιδί, προσπαθεί με κάθε τρόπο να ελέγξει τη συμπεριφορά του και να το κάνει να υπακούσει, χρησιμοποιώντας ακόμη και τη σωματική τιμωρία. Μπορεί να εκδηλώνει και άλλες συμπεριφορές όπως σαρκασμό, υποτίμηση, δημιουργία ενοχών και ντροπής με αποτέλεσμα το παιδί να φτιάχνει μια αρνητική εικόνα για τον εαυτό του, να νιώθει ότι κάνει πάντα λάθος, να μην έχει εμπιστοσύνη στην κρίση του και να εκδηλώνει είτε αντιδραστικές συμπεριφορές είναι συμπεριφορά υποταγής και συμμόρφωσης.
β) Το διαλεκτικό στιλ γονικότητας. Το στιλ αυτό αφορά στην παρουσία ταυτόχρονα φροντίδας, στοργής και σαφούς οριοθέτησης. Ο γονιός αιτιολογεί τους κανόνες που θέτει στο παιδί του και επεξηγεί την σκοπιμότητα των ορίων και την λογική πάνω στην οποία στηρίζονται οι κανόνες. Ενισχύει τον διάλογο, την ανοιχτή επικοινωνία και την σταδιακή αυτονόμησή του. Το παιδί χαρακτηρίζεται από αυτοέλεγχο, περιέργεια και φιλομάθεια, έχει εμπιστοσύνη στον εαυτό και τους άλλους.
γ) Το επιτρεπτικό στιλ γονικότητας. Ο γονιός που ακολουθεί αυτό το στυλ δυσκολεύεται να βάλει όρια και κανόνες, είναι υπερβολικά επιτρεπτικός και ενδίδει στις επιθυμίες του παιδιού αδιακρίτως. Μπορεί να πιστεύει ότι το παιδί πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ενήλικος και να του επιτρέπεται απεριόριστη αυτονομία ώστε να κάνει μόνο του τις επιλογές του. Βιώνει τους κανόνες αρνητικά ο ίδιος και πιστεύει ότι πρέπει να είναι φίλος με το παιδί του. Το επιτρεπτικό στυλ μπορεί να εκθέσει το παιδί σε κινδύνους.
δ) Το αδιάφορο και αποστασιοποιημένο στιλ γονικότητας. Ο γονιός αυτός δεν ασκεί έλεγχο ούτε καθοδηγεί το παιδί και ταυτόχρονα δεν εκδηλώνει συναισθήματα αγάπης και αποδοχής, εμπλέκεται στο ελάχιστο στη ζωή του, παρουσιάζει εικόνα παραμελητικού γονέα και δεν συνδέεται με το παιδί. Το παιδί, προκειμένου να τραβήξει την προσοχή του γονέα, μπορεί να αναπτύξει αρνητική ή και προκλητική συμπεριφορά. Οι συνέπειες της συμπεριφοράς του γονέα ποικίλουν ανάλογα με την αναπτυξιακή φάση του παιδιού.
Γιατί είναι σημαντικός ο τρόπος γονικής ανατροφής;
Ο τρόπος που σχετίζεται κανείς με τους γονείς του, το κλίμα που επικρατεί μέσα σε μια οικογένεια και η αλληλεπίδραση των μελών μεταξύ τους έχει βρεθεί ερευνητικά ότι σχετίζεται με την συναισθηματική νοημοσύνη του παιδιού και επηρεάζει τον τρόπο που το άτομο αντιλαμβάνεται τον εαυτό του, το τρόπο που κάνει σχέσεις με τους άλλους, τη διαχείριση της οικειότητας και της σύγκρουσης στα μετέπειτα αναπτυξιακά στάδια και στην ενηλικίωση.