Έχει βρεθεί ότι ο τρόπος που οι άνθρωποι έλκονται ερωτικά από τον άλλον και κάνουν σχέσεις στην ενήλικη ζωή σχετίζεται, σε σημαντικό βαθμό, με τον τρόπο που κατά την βρεφική και νηπιακή ηλικία σχετίστηκαν, επικοινώνησαν και αλληλεπίδρασαν με το κύριο άτομο φροντίδας τους (συνήθως τη μητέρα). Σύμφωνα με τη Θεωρία του Δεσμού, που διατύπωσε ο Bowlby (1980), το βρέφος εσωτερικεύει την αλληλεπίδραση με τη μητέρα του με τη μορφή προσδοκιών από τον εαυτό και τους άλλους. Με απλά λόγια, αν η μητέρα ανταποκρίνεται στις ανάγκες τoυ παιδιού για τρυφερότητα, φροντίδα, σωματική επαφή, προστασία και στήριξη το παιδί εσωτερικεύει μια θετική εικόνα για τον εαυτό του και για τον άλλο. Νιώθει ότι είναι καλό, ότι αγαπιέται και ότι αξίζει να αγαπιέται, ότι οι άλλοι είναι καλοί, αξιόπιστοι, αξιόπιστοι και μπορείς να στηρίζεσαι πάνω τους στις δυσκολίες. Με εσωτερικευμένη αυτήν την εικόνα για τους εαυτό και τους άλλους μεγαλώνοντας σχετίζεται και αλληλεπιδρά με τους συνομηλίκους του και αργότερα στις φιλικές και ερωτικές σχέσεις της ενήλικης ζωής με βάση αυτές τις προσδοκίες: αξίζω να αγαπηθώ, οι άλλοι είναι αξιόπιστοι και αξίζει να κάνω σχέση μαζί τους.
Αντίθετα, αν η μητέρα αλληλεπιδρά με ασταθή τρόπο που άλλοτε ανταποκρίνεται και άλλοτε όχι στις ανάγκες του παιδιού ή είναι απορριπτική, ψυχρή και δεν μπορεί να προσφέρει σταθερή φροντίδα δημιουργείται ανασφάλεια. Η μητέρα μπορεί να αποκωδικοποιεί αρνητικά τις αντιδράσεις του βρέφους («είναι χειριστικό», «δεν θα με κάνει ότι θέλει», «το κλάμα του δεν είναι αληθινό») και έχει απρόβλεπτες και αρνητικές αντιδράσεις, γεγονός που επηρεάζει την δημιουργία του αισθήματος της ασφάλειας, της εμπιστοσύνης και της αντίληψής της ως ασφαλής βάση. Το παιδί μεγαλώνει χωρίς να είναι βέβαιο για τα συναισθήματα του άλλου και ζει με μια διαρκή αγωνία για το αν αγαπιέται, για το αν αξίζει ή όχι. Έτσι, μπαίνει σε κατάσταση συνεχούς συναγερμού, επαγρύπνησης και ανησυχίας μήπως ο άλλος, αφού δεν είναι βέβαιο αν το αγαπάει, το εγκαταλείψει. Ο ανασφαλής τύπος δεσμού διακρίνεται στον ανασφαλή / αμφιθυμικό και τον ανασφαλή αποφευκτικό. Σε μικρότερη συχνότητα εμφανίζεται ο αποδιοργανωμένος τύπος δεσμού.
Έχει μελετηθεί και βρεθεί ερευνητικά (Hazan & Shaver, 1987) ότι o τύπος δεσμού με την μητέρα και άλλους φροντιστές του στενού περιβάλλοντος του παιδιού επηρεάζει τον τρόπο που επιλέγει (ή δεν επιλέγει) κανείς σύντροφο και τον τρόπο που επικοινωνεί και σχετίζεται στις ερωτικές του σχέσεις. Πρόκειται για 4 μοντέλα σχέσης που αντιστοιχούν στους παραπάνω τύπους:
α) το ασφαλές μοντέλο: ο άνθρωπος που έχει ασφαλές μοντέλο δεσμού νιώθει άνετα με τον εαυτό του και επιδιώκει την κοντινή σχέση. Εμπιστεύεται τον άλλον, δεν απειλείται από την κοντινότητα και δε φοβάται ότι θα εγκαταλειφτεί. Δείχνει κατανόηση και συγχωρεί. Όταν εμπλέκεται σε προβληματικές σχέσεις είναι σχετικά εύκολο να αντιληφθεί τις αντιξοότητες και να τις τερματίσει. Το πιθανότερο όμως είναι να σχετιστεί με άλλο ασφαλές άτομο και η σχέση τους να είναι μακροχρόνια.
β) το αγχώδες / εμμονικό, υπερεμπλεκόμενο μοντέλο: ο άνθρωπος που εμφανίζει αγχώδες / εμμονικό, υπερεμπλεκόμενο τρόπο σχετίζεσθαι διακατέχεται από αυξημένο άγχος, έχει αρνητική εικόνα εαυτού και θετική εικόνα για τους άλλους, τείνει να είναι υποβόλιμος, υποχωρητικός και να χειραγωγείται εύκολα. Θέλει να κάνει σχέση αλλά έχει άγχος και μπορεί να βασανίζεται από αμφιθυμικά συναισθήματα. Είναι ευαίσθητος, με έντονες συναισθηματικές αντιδράσεις, με διαρκή ανάγκη επιβεβαίωσης αγάπης και πίστης. Μπορεί να τον απασχολεί αν και πόσο τον αγαπά ο σύντροφός του και βασανίζεται από φόβο απόρριψης και εγκατάλειψης. Υποφέρει από ζήλια και από αναζήτηση σημαδιών που δείχνουν ότι ο άλλος μπορεί να τον απατά.
γ) το μοντέλο αποφυγής / απορριπτικό: ο άνθρωπος με αυτό το μοντέλο δεσμού διατηρεί μια θετική εικόνα για τον εαυτό του και μια αρνητική εικόνα για τον άλλο. Δίνει την εντύπωση της ανεξαρτησίας και της αυτάρκειας αλλά στην πραγματικότητα πρόκειται για αποφευκτικότητα, μπορεί και υπεροψία. Δεν εμπιστεύεται τους άλλους και δεν πιστεύει ότι οι άλλοι θα ανταποκριθούν στις ανάγκες του. Είναι καχύποπτος, δεν νιώθει άνετα με την οικειότητα στις κοντινές σχέσεις και απορρίπτει τους άλλους εύκολα. Φαίνεται να έχει μεγάλη αυτοπεποίθηση και συνηθίζει να κατηγορεί τον άλλον αν κάτι δεν πάει καλά στη σχέση τους. Η απώλεια μιας σχέσης δεν του κοστίζει ιδιαίτερα και οι συναισθηματικές του αντιδράσεις είναι ήπιες.
δ) το μοντέλο αποφυγής / φοβικό: ο άνθρωπος που έχει αυτό το μοντέλο διατηρεί μια αρνητική εικόνα για τον εαυτό αλλά και για τους άλλους. Δυσκολεύεται να εμπιστευτεί και να στηριχτεί πάνω στους άλλους αν και το θέλει. Επιθυμεί την κοντινότητα, την αποδοκιμασία, την αποδοχή και την αναγνώριση αλλά βαθιά μέσα του δεν πιστεύει ότι μπορεί να την έχει. Γι’ αυτό το λόγο απομακρύνεται και αποφεύγει τον άλλον για να μην πληγωθεί. Θέλει δηλαδή τη σχέση αλλά ταυτόχρονα τη φοβάται γιατί δεν μπορεί να εμπιστευτεί. Μπορεί να νιώθει άγχος, αγωνία αλλά και εχθρικότητα. Είναι ασταθής και συχνά μένει μόνος.
Λειτουργούμε σύμφωνα με την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας και για τους άλλους. Οι προσδοκίες μας δηλαδή, σε μεγάλο βαθμό, καθορίζουν και τις επιλογές μας, ακολουθώντας τον κανόνα της αυτοεκπληρούμενης προφητείας: αν πιστεύω ότι οι άλλοι είναι ανάξιοι εμπιστοσύνης και αργά ή γρήγορα θα με πληγώσουν τείνω να βρίσκω ανθρώπους που θα επιβεβαιώσουν αυτό που πιστεύω. Έτσι, ένας άνθρωπος με αγχώδες / εμμονικό υπερεμπλεκόμενο μοντέλο δεσμού μπορεί να σχετιστεί με έναν άνθρωπο απορριπτικό / αποφυγής και να επιβεβαιωθούν όλοι οι φόβοι του. Αντίθετα, η σχέση ενός αγχώδους / εμμονικού με έναν άνθρωπο που έχει ασφαλή τύπο δεσμού αναμένεται να έχει πολύ καλύτερη εξέλιξη αφού ο ασφαλής δεν πυροδοτεί και δεν επιβεβαιώνει τους φόβους του.